Het hoeft geen betoog dat de column van Sarah Dierckens voor de maand december ingaat op de actualiteit en dus de discussie over het postfraudetijdperk dat nu aanbreekt in ons schaakland, meer bepaald over de lidgelden.

“Moeten de lidgelden omhoog om de financiële malaise van de bond recht te trekken?” is de vraag die de meesten zich stellen. Dierckens trekt de vraag verder open: “Moeten de lidgelden überhaupt omhoog (zelfs zonder fraudezaak) en zoja, wat willen we ermee bereiken?”. Een column over geld, dat is al wat telt… [Inleiding: schaakfabriek]

Maakt geld gelukkig?

Naar aanleiding van de hele lidgelddiscussie die volgt op de fraudezaak en naar aanleiding van het gebrek aan een Belgisch vrouwenteam op het Europees kampioenschap enkele weken geleden, gooide ene Jean-Cri de volgende vragen in de groep op het forum van de fefb: “Zijn we bereid om een euro lidgeld meer te betalen om zo een vrouwenploeg te kunnen afvaardigen op de Olympiade of het ploegen-EK? Zijn we bereid een euro meer lidgeld te betalen om de clubs te ondersteunen die naar de Clubcup gaan? Zijn we bereid het lidgeld met een euro te verhogen om een professionelere omkadering voor de topjeugd te financieren?” Geld, geld is al wat telt.

Geld maakt niet gelukkig; één van de meest gekende gemeenplaatsen in de Nederlandse taal. Negen op de tien keer wordt die uitspraak beantwoord met: “Neen, maar het maakt alles wel veel gemakkelijker”, of iets in die aard. Zo ook hier. Met enkele duizenden euro’s meer kan de Belgische schaakfederatie zo veel meer verwezenlijken. Maar waar houdt het op? Valt er niet altijd meer te verwezenlijken? En valt er niet zo veel meer te verwezenlijken dat het moeilijk is te kiezen wat je op de eerste plaats wilt stellen?

De hamvraag in de lidgelddiscussie is natuurlijk of de kleine Belg geld moet ophoesten voor die paar enkelingen die een groot internationaal tornooi willen spelen. Wat heeft het mannetje met 1400 elo, dat op zondagmiddag graag zijn pijp enkele uurtjes aan de kant legt voor een partijtje schaak, te maken met die mannen met 1000 elo meer, voor wie het interclubseizoen enkel het voorspel is van het echte werk in de ClubCup?

Wat heeft het jongetje dat nobel, al dan niet onder het motto dat iemand het moet doen, de laatste plaats op het Belgisch Kampioenschap voor zijn rekening neemt, te maken met de jongen aan de andere kant van het klassement en met diens uitstapje naar WK en/of EK? Meer nog: wat heeft dat mannetje met de pijp te maken met de Belgische jeugdkampioen (foto boven) – verondersteld dat hij niet de opa of de buurman is?

De voorstanders counteren dat argument van de tegenstanders met leuzes als “de jeugd is de toekomst” en “we hebben nood aan toppers om leden te lokken”. Daar hebben ze natuurlijk gelijk in – dat de jeugd de toekomst is, hoeft geen betoog, en twee dit jaar vervroegd uit pensioen teruggekomen tennissters hebben ons inmiddels al jaren geleden de grond van waarheid in de tweede stelling aangetoond.

Maar is schaken voor de meesten onder ons niet in eerste instantie een hobby, en horen hobby’s niet iets te zijn dat we NU graag doen? Is toekomst niet eerder een woord dat we verbinden aan natuur, aan opwarming van de aarde en aan duurzame energie? En hoeveel procent van de schakers gelooft erin dat we überhaupt binnen afzienbare tijd een topschaker kunnen produceren? Eentje van het niveau van Jan Timman (foto) dan, want zonder dat niveau wordt het moeilijk veel invloed op de buitenwereld te hebben.

Natuurlijk, het is altijd en overal zo dat de massa betaalt voor uitzonderingsgevallen. Dat is zo bij verzekeringen, dat is zo in ons sociaal stelsel, en zo is het ook met het loon van de leden van de Koninklijke familie. Alleen, net zoals er steeds meer stemmen rijzen tegen een al te hoge vergoeding van onze prinsen, zijn er ook grenzen aan het aantal euro’s per jaar dat de gemiddelde schaker wil neertellen voor haar elite. Het geld zal ook nog van andere kanten moeten binnenstromen…

Hier en daar een mecenas

Sponsors, en hier en daar eens een mecenas, bieden dan natuurlijk de ideale oplossing. Helaas, de economische crisis laat zich voelen, bij sommigen psychosomatisch, bij anderen in de harde werkelijkheid. En ja, hard is ook de realiteit voor alle organisaties die afhankelijk zijn van sponsoring, want als er geen geld is, is er geen sponsoring. Het leven kan simpel zijn. Toch moet het gezegd dat het schaken, ook in crisistijd, haar sponsoring heel dankbaar mag zijn. Denken we maar aan wat Inventi de voorbije jaren voor ons gerealiseerd heeft; niet enkel kregen enkele schakers door hen unieke kansen, ook het schaken in het algemeen was ermee gebaat, want hun evenementen – vooral dan de Kasparovsimultaan – halen in hun eentje bijna meer media-aandacht dan de rest van een schaakjaar bij elkaar.

Helaas, sponsors zijn geen milde weldoeners. Zij kiezen heel bewust de organisaties uit waar zijn hun portefeuille voor willen lichten. De kans dat je uit de mand valt, is dus redelijk groot. Daarom staan de meeste schakers zelf in voor hun kosten. Internationale tornooien, verplaatsingskosten voor de interclubs, logement op nationale tornooien (want nationaal is niet noodzakelijk synoniem met dichtbij), eten en drinken tijdens de partijen, trainingen (al dan niet door een persoonlijke coach),… de gezinskas biedt al te vaak een oplossing.

Wanneer de gezinskas niet in de mogelijkheid verkeert om je schaakhonger te stillen, of daar de wil niet toe toont, dan zit er niets anders op dan op eigen houtje initiatieven uit te werken om centjes te rapen. Ooit hoorde ik over een meisje dat in haar buurt kaartjes verkocht om haar EK te kunnen betalen, en als we het dan toch over deur aan deur sponsoring hebben, zijn pannenkoeken natuurlijk een klassieker.

Echter, de zwemclub verkoopt al paaseieren, de basketbalclub en de lagere school gaan al jaren rond met pannenkoeken, eierkoeken kunnen we jaarlijks kopen aan leden van de atletiekclub,… Als je bovendien bedenkt dat steeds meer mensen op heel regelmatige basis nauwkeurig hun weegschaal bestuderen, is het dan geen beter idee om je tornooi te verdienen met iets niet eetbaars? Iets, bijvoorbeeld, waar je goed in bent?

En waar is een schaker goed in? In schaken. Dus waarom zou een schaker zijn geld niet al schakend ophalen? Toen vorig jaar Music for Life weer heel Vlaanderen op z’n kop zette, speelde ik met het idee – tegengehouden door de twee maal per jaar opduikende pest die men examens noemt – om op straat te gaan schaken. Benodigdheden: een bord, stukken en een klok, een klaptafeltje en eventueel twee klapstoelen. Een pamflet of groot blad papier met een aandachtstrekker erop. In mijn hoofd toen: “Chess for Life! Win of verlies 1€!”

Het plan: Je wekker gaat af en na je ochtendritueel pak je de hierboven vernoemde spullen die je de avond voordien plichtsbewust klaargezet hebt. Gewapend met winterjas en muts trotseer je de kou en zoek je een drukbezochte plaats op. Het plan kan ook in de zomer afgewerkt worden, en dan kan je je winterjas eventueel door een zwemtenue vervangen, en je muts door een badmuts: de zee is meestal wel druk bezet tijdens zomerse maanden. Wanneer je op een voor jou aantrekkelijke plaats gesettled bent, is het wachten op gegadigden. Jullie spelen een partijtje, de winnaar krijgt één euro. Aangezien jij schaakt, zou je beduidend meer moeten winnen dan verliezen. Om je inspanningen een beetje rendabel te maken, is het misschien wel wenselijk een extra regel in te voeren in verband met de tijd: je tegenstander mag zelf kiezen hoeveel tijd hij krijgt voor het partijtje, maar elke 5 minuten kosten een euro – enkel te betalen bij verlies. Je zit daar niet (alleen maar) voor zijn amusement hé!

Het is natuurlijk maar een plannetje gevormd in een door examens voor al wat niet met examens te maken heeft enthousiast gemaakt brein. Maar wanneer je eens je kop breekt over hoe je het zoveelste tornooi nu weer zult betalen, kan het bovenstaande plannetje of een variant ervan wellicht een duwtje in de goede richting betekenen. Maak er eventueel een leuke schaaknamiddag met clubgenoten van. Heel mooi meegenomen is natuurlijk ook het grote publiek dat je ermee bereikt: een schaker die op deze manier zijn tornooi probeert te verdienen, zal veel gemakkelijker Jan met de Pet warm maken voor het schaakspel dan de nog te ontdekken Belgische Jan Timman. Word gewoon je eigen Inventi!

Al maanden keek ik ernaar uit, en gisteren was het dan eindelijk zo ver: Het optreden van Tegan and Sara in de AB.

De dag begon niet zo fantastisch: mijn wekker stond op een heel redelijk uur, en wonder boven wonder raakte ik een half uur later al uit mijn bed… om er 5 minuten later weer in te duiken; ik was ziek. Nog een kwartier later rolde ik alweer uit mijn bed om naar mijn geïmproviseerde ontbijttafel te strompelen – in werkelijkheid een 10 cm² grote vrijgemaakte ruimte op mijn bureau: ziek of niet ziek: stage riep.

Die stage verliep niet al te best, en ook de rest van de dag verliep met heel veel tegenslag; de dag waar ik zo naar verlangd had, leek plots heel erg overroepen. Toen ik nog te horen kreeg dat alle treinen naar Brussel afgeschaft waren, laaide het vuur hevig in mij op. Gelukkig, toen we op het station aankwamen, bleek dat alle treinen naar Brussel inderdaad afgeschaft waren, in Brugge, maar niet in Gent.

Dus konden we zonder al te veel stress de concertzaal binnenwandelen. We waren mooi op tijd (lees: nogal wat te vroeg) en konden dus aanspraak maken op een mooi plaatsje: dicht bij het podium, aan de kant van Tegan, ver weg van de deur en dus ook van de drukte. Ideaal.

Het voorprogramma was een in het Engels rappende man. Ik herinner me dat hij niet zo slecht was, maar dat ik moeite had me op hem te concentreren, want naarmate de tijd vorderde – en om de twee minuten op mijn gsm kijkend, merkte ik heel goed dat de tijd vorderde – werden de zenuwen beetje bij beetje duidelijker. Ik herinner me ook nog dat we het erover eens waren dat de man binnen enkele jaren waarschijnlijk met serieuze stemproblemen zal sukkelen.

Eindelijk kwamen ze dan op het podium. Als kenner van dienst moest ik aan iedereen die het me vroeg meteen verduidelijken wie Tegan was en wie Sara. Gelukkig kleedden de meisjes zich niet één-eiig en hielden ze zich min of meer aan hun vaste opstelling, want anders had mijn hele avond waarschijnlijk uit aanwijzen bestaan.

Er is geen moment in mijn leven – zelfs tijdens de examens niet – waarop ik me de gebrekkigheid van het menselijk geheugen meer beklaag dan nu, want van het concert, dat ik graag seconde na seconde, detail na detail terug voor me zou willen kunnen zien, herinner ik me enkel flarden en emoties.

Het eerste kwartier bestond uit een overweldigend verliefdheidsgevoel. Ik ga hier nu niet beweren dat ik verliefd ben op Tegan (en nee, ook niet op Sara, geloof me, het was Tegan die het grootste deel van mijn aandacht kreeg), maar ik was wel verliefd op de situatie, op de koddigheid van Tegan (waarvan ik me al lang bewust was door de vele youtube-filmpjes, maar die ik voor het eerst in het echt kon vaststellen), op de echtheid van het gebeuren, op het idee dat ik Tegan and Sara écht zag, dat ik op enkele meters van hen stond, dat zij mij konden zien (zoals waarschijnlijk iedereen, beeldde ik me af en toe in dat Sara recht naar mij keek). Enzovoort.

Toen speelden ze enkele van hun nieuwe liedjes. De zaal vond de oude liedjes duidelijk leuker, maar mij maakte het weinig uit: ik zong ze allemaal mee, ik was bij allemaal even enthousiast.

Mijn nummer 4 (Where does the good go) en een hele resem ex aequo nummers 5 (So jealous, Nineteen, Living Room, Call it Off) passeerden de revue, dus we kunnen moeilijk klagen. Ik was erop voorbereid dat mijn top 3 (This is everything, Hello en Superstar) en het te recentelijk om al in de top te staan ontdekte pareltje His Love niet in de playlist zouden voorkomen.

Het was natuurlijk lachen geblazen met de verhaaltjes van de praatzieke Tegan – Sara leek me een stuk minder spraakzaam dan anders, misschien het end of tour-syndroom? Echt hilarisch was het moment dat Tegan middenin haar brownieverhaal onderbroken werd door haar zusje met een heel guitige blik: “Wrong. Wrong story.” Om nog maar te zwijgen van Sara die met een mes de buik van een troetelbeertje opensnijdt, om te checken of er geen cocaïne inzit. Maar het niet-muzikale hoogtepunt van de avond was ongetwijfeld de berisping die Tegan, op een ongemeen beheerste en luchtige toon, gaf aan het meisje dat zo slim was geweest haar bekertje bier naar het podium te gooien:

Considering your level of intelligence you will probably not have a job involving a lot of money, but we are musicians and in case you didn’t know, there’s a lot of money involved with that.

Of zoiets. Ocharme het meisje, gelukkig was zij te zat (of te dom?) om te beseffen dat het voor één keer niet positief was dat Tegan tegen haar sprak.

Maar het beste deel van de show, was ongetwijfeld het einde. De teleurstelling na de woorden “We’re gonna sing three more songs to you” was snel weggewassen toen de eerste tonen van wat al gauw de mooiste versie van Living Room ooit zou blijken, mijn oren streelden (ja, dit cliché moest ook nog eventjes in dit bericht, nietwaar?). De versie van Back in your Head die volgde, was op zijn minst prachtig te noemen en helemaal eindigen deden ze met het zalig gebrachte Call it Off.

Tegan duwde Sara een beetje opzij omdat ze naar haar mening niet voldoende in het midden van het podium stonden om op een hartsmeltende manier afscheid te nemen van de zaal. Tegan met haar koddigste blik wuivend en Sara met een al bijna even koddige blik klappend, een minuut aan een stuk.

Blijkbaar is de tweeling tegen bisnummers, en dat siert hen want ik ook, maar toch voelde ik teleurstelling toen ze niet meer terug bleken te komen voor nog een nummertje. Tot volgend jaar dan maar?

Jacques Prévert is één van de meest toegankelijke Franse dichters – allicht de meest toegankelijke die ik ken. Daarom vond ik het, toen ik Prévert leerde kennen (niet persoonlijk, zoals u wel kunt vermoeden als u weet dat de man reeds 10 jaar voor mijn geboorte de pijp aan Maarten gaf) erg jammer dat ik in mijn hele schoolcarrière nooit van deze in mijn ogen vrij geniale dichter gehoord had.

Gelukkig, die lacune in het onderwijs lijkt in de vijf jaar dat ik het secundair achter mij gelaten heb, opgelost. Tijdens de 20 uurtjes die ik er momenteel al geobserveerd heb, is de man, en telkens minstens één van zijn gedichten, in 2 van mijn 3 scholen aan bod gekomen. Voor al wie net als ik vóór deze revolutie in de Franse les kwam, post ik hieronder één van zijn gedichten, Déjeuner du matin.

Il a mis le café

Dans la tasse

Il a mis le lait

Dans la tasse de café

Il a mis le sucre

Dans le café au lait

Avec la petite cuiller

Il a tourné

Il a bu le café au lait

Et il a reposé la tasse

Sans me parler

Il a allumé

Une cigarette

Il a fait des ronds

Avec la fumée

Il a mis les cendres

Dans le cendrier

Sans me parler

Sans me regarder

Il s’est levé

Il a mis

Son chapeau sur sa tête

Il a mis

Son manteau de pluie

Parce qu’il pleuvait

Et il est parti

Sous la pluie

Sans une parole

Sans me regarder

Et moi j’ai pris

Ma tête dans ma main

Et j’ai pleuré.

In Brugge is een bos. Brugge-bos. Het Lappersfortbos.

In Brugge hoort geen bos. Hoort men.

In Brugge is een bos, en hopelijk blijft er een bos in Brugge. Hoopt men. Men voert actie, al jaren voert men actie, voor het bos in Brugge. Het Lappersfortbos is meer dan een bos. Het is een symbool geworden. Een strijd. Een strijd tussen macht en pracht. Tussen ideaal en dictatoriaal.

Het verhaal van het Lappersfortbos?

Zeven biotopen telt het bos. En dertig hectare. Aan Ten Briele vind je het eerste deel. Het is een bos zoals je er elders in Vlaanderen ook vindt. Alleen: het zou er niet mogen zijn, het is zonevreemd. Hoe vreemd het ook klinkt: het stukje natuur is zonevreemd. Industrie is blijkbaar natuurlijker in die zone. Ja, in die zone horen fabrieken die de lucht vervuilen, geen bomen die de lucht zuiveren. Het is er Brugge, en al is het dan West-Vlaanderen, het is geen platteland.

In het tweede deel, het parkbos Lappersfort, vinden we een heel interessante berm. In het hooiland gaan nachtegalen schuil, en veel vlindersoorten. Heeft u ooit het verhaal over de Nachtegaal en de Roos gehoord? Het moeras hoort officieel ambachtelijke zone te zijn. Alsof Singer naaimachines en goudsmidvuren er niet in zouden wegzakken. Het Zuidervaartje heeft zo’n mooie naam dat het met moeite weg te denken is. De uitzonderlijke vegetatie die op de spoorwegberm terug te vinden is, wordt zonder mededogen platgespoten door de NMBS, die daar nochtans al lang geen rijdende zaken meer heeft. Laten we hopen voor de inlandse vogelkers die daar groeit, dat ook de anti-natuurbrigade het werk neerlegt tijdens de vele stakingen. Uit de visvijver tenslotte wordt er niet gevist, maar gepompt.

Het Lappersfortbos. Dertig hectare natuur. Dertig hectare bedreiging.

Allemaal goed en wel, maar wat heeft het Lappersfort nu eigenlijk te bieden? Net als Beernem Bos en Ardooie Bos en De Brielmeersen en De Blaarmeersen, kan het voor heel wat recreatie zorgen. Er is bijvoorbeeld een heel mooie fietsroute: ook Brugge heeft haar bos nodig. Verder is er natuurlijk ook nog het ecologisch nut. Bos, dames en heren, betekent letterlijk een verademing in deze tijden van vervuiling. We klagen steen en been over de opwarming van de aarde, willen allemaal wel een steentje bijdragen als iemand het woord ecologie laat vallen, maar de bomen van het Lappersfort moeten geveld worden omdat iemand op een blaadje papier heeft aangeduid dat dat gebied bestemd is voor industrie – een blaadje papier, nota bene, dat er nooit was geweest zonder bos.

Zonevreemd bos. Het Lappersfortbos is niet alleen. 40 000 hectare Vlaams bos is zonevreemd. En dat terwijl het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen aangeeft dat er eigenlijk méér bos zou moeten zijn. En hoewel niet het hele Brugse Bos zonevreemd is, is het wel in haar volledigheid bedreigd door het stukje papier: het zonevreemde gedeelte van het Lappersfort vormt een heel belangrijke buffer tussen de industriezone en de wel legitieme natuurzone; kap het om en je hele natuur valt in elkaar; of hoe legitimiteit nog niet gelijk staat aan bestaansrecht.

En bestaanrecht is een basisrecht. Voor mensen, maar ook voor bossen. En daarom hebben enkele nobele actievoerders, het Lappersfront, in 2001 het recht in eigen handen genomen. In augustus van dat jaar vocht de eerste bosbezetting van België zich een plaatsje in de geschiedenisboeken. De bezetters waren vreedzaam, maar resoluut, zoals linkse actievoerders horen te zijn. Victor Hugo zou trots op hen geweest zijn, als je zijn woorden mag geloven: “Si les lois sont contre le droit, il n’y a qu’une héroïque façon de protester contre elles: les violer.” Want laat het wel duidelijk wezen: bossen bezetten is, net als huizen kapen, illegaal. Het bos was eigendom van Fabricom en niet van het Lappersfront.

Velen denken nu misschien heel rigide; voor hen is er geen sprake van illegale acties. Die enkelingen kosten het land en de belastingbetalers handen vol geld, het zijn ware criminelen! Dat ze hun problemen eens op de juiste manier oplossen: door zich politiek te engageren, stemmen achter zich te verzamelen, op te klimmen op de ladder en dan hun stem te laten horen. Allemaal heel mooi, en inderdaad, het klinkt heel legaal. We vergeten alleen één klein detail: een gekapt bos is voer voor de brandstapel. En daar sta je dan mooi, enkele jaren later, te verkondigen dat het Lappersfortbos moet blijven bestaan. En daar heb je dan mooi een hele achterban verzameld, die het met je eens is. Maar de rookwolken die de stad overwaaien zijn intussen al lang in het landschap ingeburgerd, en enkel een teletijdsmachine kan redding bieden. De ironie van de legaliteit.

Zo begon het dus, in de illegaliteit. Vandaag, 8 jaar later, staan we nog geen stap verder. Integendeel, even leek het voor niets geweest. Niets is natuurlijk voor niets: de wereld heeft 8 jaar langer van het bos kunnen genieten. Maar dat leek maar een schrale troost… Tot de ideale oplossing uit de mouw kwam. De oplossing die het behoud van het bos in Brugge zou kunnen garanderen, en die dan nog eens perfect legaal was: wanneer een gebied van een ander bezetten niet meer mag, koop dan dat gebied! Onder het motto Laat ons bosbezitters worden! wordt vol hoop de volgende boodschap verspreid:

We hebben bomen nodig om te overleven. Dus zijn we op zoek naar 32.000 mensen die 50 euro over hebben voor een m2 Lappersfortbos. Investeer in de toekomst, koop nu uw aandeel in de Lappersfortforest Oxygen Factory. Act now ! Stort 50 euro per vierkante meter op het rekeningnummer KBC 738-008-1184-17, internationale stortingen Iban: BE 61-7380-0811-8417 Bicc: Kredebb. www.saveforest.be en www.lappersfort.org Doe een collecte op uw school, in uw buurt of in uw familie om 50 euro bij elkaar te krijgen. Geef een lapje bos als verjaardagsgeschenk. Doe het samen met collega’s,… Meer info zuurstoffabriek bij projectverantwoordelijke Andy Vermaut, andy.vermaut1@telenet.be , gsm 0499/35 74 95 liefst na 17u00 – (Friends of the Earth Vlaanderen, Brussel – Klimaat –en vredesactiegroep Pimpampoentje); bij Luc Vanneste, GGF www.ggf.be tel. 050/390957 lappersfortpoetssociety@skynet.be

Als we niet slagen in dit aankoopproject, willen we met de opbrengst ergens anders in Vlaanderen bos creëren. Hierbij kunnen we rekenen op het advies van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen www.vbv.be.

SAMEN ZUURSTOF GEVEN AAN EEN DUURZAAM BRUGGE IN VLAANDEREN

Opdat het hart van de schildpad nooit ophoudt met slaan….

Pietje de leugenaar in Terug naar Oosterdonk

En waarom niet? Waarom niet een beetje bosbezitter worden? Heeft u uw goede doel voor dit jaar al gekozen? Heeft u uw brief aan Sinterklaas al geschreven? Laat ons bosbezitters worden!

Gisteren bereikte some exciting news mijn oortjes. November, dames en heren, november is niet alleen de maand waarin Tegan and Sara naar België komen. Het is niet alleen de maand waarin ik van school naar school hots om mijn mentoren te observeren. Het is niet alleen de maand waarop we de doden vereren. Het is niet alleen de maand waarin het West-Vlaams jeugdkampioenschap in mijn thuisstad doorgaat.

November is ook de nationale schrijfmaand. National Novel Writing Month. Een maand waarin mensen aller landen zich engageren om een minstens 50 000 woorden tellend boek te schrijven. En dat lijkt mij nu eens iets voor mij: relatief korte periode, iets van externe druk, een duidelijk doel om naartoe te werken. Ja, misschien doe ik wel mee. Misschien. Want november is ook de maand waarin ik van school naar school hots, waarin ik lessen moet observeren en verslagjes moet schrijven, waarin ik zelf les moet geven en taken moet verbeteren. Dus ik kijk nog even de kat uit de boom voor ik me inschrijf, maar misschien schrijf ik me wel in.

Als nog iemand zich geroepen voelt om zich een maand op te sluiten en te folteren met 50 000 woorden als eindresultaat, dan mag die zich altijd kenbaar maken, want samen staan we sterk.

De mensen die naar Man bij Hond kijken kennen intussen zonder twijfel Kabouter Wesley. De mensen met Facebook kunnen er ook moeilijk omheen. Speciaal voor de anderen: verwelkom in uw leven: Kabouter Wesley. Humor die volledig aan mij besteed is, en misschien ook aan u?

Tudutudutuutuututuutum

En omdat ik de mensen die dachten dat dit bericht over paddestoelen ging gaan, niet teleur wil stellen, het weetje van de dag: Wist je dat paddestoelen schimmels zijn? En voor de mensen die dit een wel heel domme opmerking vinden, “omdat iedereen dat toch al weet”: er zijn wel degelijk mensen die dit tot deze week nog niet wisten. En voor de circulariteit van dit bericht: wie haat er nu geen schimmels? Roep nu dus allemaal luid in koor: “Ik haat paddestoelen!”

In augustus stond de Franse schaakwereld in het teken van het Frans kampioenschap, en meer dan anders waren de ogen er gevestigd op de vrouwen in het tornooi. De National Féminin is van 12 naar 6 deelneemsters geëvolueerd, om de homogeneïteit, en zo ook de kwaliteit, te bevorderen. Een goede zaak, daar lijken de Fransen vrij unaniem over te zijn. Veel minder lovend zijn de reacties op dat nieuwe fenomeen, de Accession Féminin, een reeks die in het leven is geroepen als selectiecriterium: de winnares mag het jaar nadien meespelen in de topreeks. Klinkt als een goed initiatief; het vrouwenschaak wordt gestimuleerd. Iedereen tevreden, zou je denken. Maar dat is zonder de subtoppers gerekend. Waar zij vorig jaar nog (en vaak met succes, denken we maar aan Pauline Guichard, die zich enkele jaren geleden als één van de laagst geklasseerden een weg naar het podium walste in wat het kampioenschap van haar grote doorbraak was, en sindsdien, nu hoger geklasseerd, een vaste waarde op dat podium lijkt.) de kans kregen om zich te meten met de allersterksten in de prestigieuze National F-reeks, worden zij nu gedegradeerd naar een reeks zonder enig prestige, waar velen op neerkijken omdat het “toch maar vrouwen zijn” en waar ze het, plots tegen wil en dank tot favoriet gebombardeerd, tegen zwakkere dames moeten opnemen. Zij worden voor het dilemma geplaatst: spelen ze, gelokt door kost en inwoon, een niet-uitdagend tornooi met kans op plaatsing en een fikse som geld (het prijzengeld van de Accession F bedraagt maar liefst 2000€, voor een reeks van 12 speelsters), of kiezen ze voor de Open A-reeks, volledig op eigen kosten, met heel wat minder kansen maar met meer kwalitatieve partijen? Ik ben heel blij om te zien dat heel wat subtoppers hun kapitalistische idealen aan de kant geschoven hebben en voor de tweede optie gekozen hebben. En dat ze in die A-reeks toch op de hoogste borden meespeelden.

Eigenlijk is wat zich dit jaar in Frankrijk afspeelt te vergelijken met de vrouwenreeks in het Belgisch Kampioenschap. Een reeks van een belachelijk laag niveau, maar wat is de organisatie trots wanneer de quota gehaald zijn. Inderdaad, voor de mindere goden onder de dames is zo’n tornooi een ideale gelegenheid om ook eens kans te maken op een 50%-score. Maar wat met 1800+ers (want, geven we toe, dat zijn de subtoppers in het Belgische vrouwenschaakwereldje, ook al zijn zij zo’n 400 punten lager geklasseerd dan hun pendanten bij de zuiderburen)? Kiezen zij voor de materiële winst (aanzienlijke geldprijzen, de titel), of voor de kwalitatieve winst (de ervaring die zij opdoen in de open reeks)? Ikzelf ontvluchtte de voorbije jaren dat dilemma en zocht me gewoon een ander tornooi om op dat moment te spelen. Daarom vond ik het leuk om te horen dat de vrouwen dit jaar allen in de open reeks meestreden. Zo krijg je een eerlijke materiële winnares en allemaal kwalitatieve winnaresjes.

Het is moeilijk, ik weet het, om goed te doen. Vrouwen in het schaken, wat moét je ermee? Ze fleuren het schaaktoneel wat op, daarover zijn we het waarschijnlijk allemaal wel eens. We willen ze dus in geen geval kwijt. In tegendeel, er zouden er wel wat meer mogen zijn. En dát is wat organisatoren proberen te bereiken door aparte vrouwentornooien in te voeren en door speciale prijzen voor rokkendragers uit te delen. Die prijzen zijn inderdaad een goede stimulans, en er zijn wel degelijk meisjes die doordat zij de beste zijn/kunnen zijn, het schaken verkiezen boven hun andere hobby, die zij misschien objectief gezien wel even leuk vinden – als je objectiviteit en leuk vinden überhaupt al in één zin kunt vernoemen. Als ik er even bij stilsta, ben ik zelf misschien wel één van die meisjes. Ik herinner mij een periode dat ik het schaakspel niet zo interessant meer vond – ik had het zo’n beetje gehad. De passie die ik sinds een vijftal jaren weer voor de schaaksport voel, want passie is het woord waarmee je dat gevoel moet beschrijven dat zich uit m’n ogen afleest, die als het over schaken gaat, blinken zoals ze daarnaast enkel blinken als ik over mijn geliefde spreek, die in de loop der jaren al enkele keren van naam is veranderd, in tegenstelling tot het edele spel dat je dus met een idee gepikt van John Miles, mijn eerste en waarschijnlijk ook mijn laatste liefde kunt noemen, die passie heeft zich in mij genesteld op één van mijn internationale tornooien – ik geloof dat het het wereldkampioenschap op Kreta was. Was ik geen meisje geweest, ik had tot op de dag van vandaag nog nooit een voet op Kreta gezet, laat ons daar eerlijk in zijn.

Het is helaas een mes dat aan twee kanten snijdt. Meisjes worden door die extra prijzen dan misschien gestimuleerd om te blijven spelen, veel minder worden ze erdoor te gestimuleerd om beter te spelen. De beker die ze mee naar huis neemt, zet het meisje al gemakkelijk aan om op haar lauweren te rusten. Ze is bij wijze van spreken blind voor de plaatsen die ze jaar na jaar achteruit bolt in het algemeen klassement; zolang ze op het einde van het tornooi met een beker (voor eerste, tweede of derde plaats) of een geldprijs (ook voor enkele lagere plaatsen) op het podium verschijnt, is ze goed. En ja, slecht is ze niet, relatief gezien, want ze is nu eenmaal eerste, tweede, derde of een beetje lager van België, maar ze laat zich door vaak veel minder getalenteerde jongens voorbijsteken, die wél moeten knokken om het gevoel te hebben dat ze kunnen schaken. Met als gevolg dat je overal hoort waaien dat “meisjes niet kunnen schaken”.

Maar oké, de laatste tijd lijkt de emancipatie zich ook in het schaken door te zetten. We kunnen moeilijk ontkennen dat Eva Baekelant wel met de jongenstop meegroeit, en met haar een hele generatie meisjes, die het immers tegen haar op moeten nemen om de prijs van eerste meisje te bemachtigen. Maar die generatie is nog jong, en ik vrees dat ik mezelf eerder als realist dan als pessimist moet beschouwen als ik zeg dat dat groepje meisjes dat consequent het bovenste derde van de tabel bevrouwt, nog wel zal uitdunnen. De puberteit staat immers voor de deur…

De puberteit. Één van de redenen waarom vrouwen gemiddeld gezien zwakker zijn dan mannen? In de puberteit ontstaan andere interesses, bezigheden vaak veel aantrekkelijker dan een namiddag of een avond in een duf schaaklokaal. Fuifjes, jongens, nagels lakken. Vriendinnen. Maar natuurlijk, ik hoor het u al denken, jongens hebben ook een puberteit. Dat is geen privilege van die helft van de mensen die met een vlechtje in hun haar geboren zijn. Alleen begint de puberteit bij de oestrogeen-mensen vroeger dan bij het testosterongedeelte van de bevolking. En hoe later de storende factoren in het leven komen, hoe meer kans het schaken al gehad heeft om zich diep in de speler te wortelen. Eens het schaken in het bloed zit, krijg je het er met geen stokken meer uit. Bovendien ben ik van mening dat bij mannen eerder in de aard van het beestje zit om zich 100% te kunnen toeleggen op iets, om als het ware bezeten te zijn. Dit klinkt misschien een beetje uit de lucht gegrepen, maar als we teruggaan naar de oertijd, kunnen we deze stelling gemakkelijk staven: mannen hielden zich bezig met de jacht, en met de jacht alleen, terwijl vrouwen zich met het huishouden bezig hielden. Waar het leven van de man zich tot jagen, paren, eten, drinken en slapen beperkte, was een vrouwenleven met koken, opvoeden, sociale contacten onderhouden, winkelen (a.k.a. eten zoeken aan struiken en bomen), paren, eten, drinken en slapen een stuk veelzijdiger. Hoewel mijn trots feministische kantje moeite heeft om mannen en vrouwen als fundamenteel anders te aanzien, rijst nu toch de vraag: ligt daar het verschil tussen schakers en schaaksters? Wetenschappelijke testen tonen in elk geval aan dat mannen en vrouwen andere delen van de hersenen gebruiken om eenzelfde opdracht te volbrengen. Wat die testen niet uitwijzen, is of dat verschil in nature of in nurture ligt. Dat wil zeggen: is dat verschil de schuld van de jagers/voedselverzamelaars, of van de opvoedkundigen?

Laszlo Polgar, bekend van zijn drie dochters, beweert (en bewijst?) het tweede. Van jongs af aan voedt hij zijn dochters met de schaaklepel, een opvoeding die voor de rest voornamelijk jongens te beurt valt, en daarmee schiet hij duidelijk de hoofdvogel af: Judith, die als jongste van de drie het minst obstakels op haar weg is tegengekomen, schopt het tot de top 10 van de wereld, en ook Susan en Sophia gooien hoge ogen. Susan heeft nochtans veel tegenkanting gekend, als (vaak onwillekeurig, als klein meisje gemanaged door haar vader) voorvechter van evenwaardig vrouwenschaak. Ze heeft jaren moeten vechten voor het recht op thuisonderwijs, werd scheef bekeken omdat ze liever in gemengde tornooien speelde dan in vrouwentornooien…  Waren de omstandigheden iets idealer geweest, flankeerde ze misschien haar zusje wel in de top 10!

Het fenomeen Polgar hoeft natuurlijk geen sluitend bewijs te vormen dat de verschillen tussen mannen en vrouwen overroepen zijn. Mannen en vrouwen vormen een continuüm en de verschillen zijn slechts tendensen. Zo lopen er ook mannen met een hoge stem rond op deze aarde, en mannen met borstjes, net zoals er vrouwen zijn zonder borstjes (een niet nader genoemde Waalse tennisster dankt er de helft van haar bekendheid aan), vrouwen met een heel diepe stem en vrouwen met baardgroei. Is goed kunnen schaken dan de mentale baardgroei van een vrouw? De blindschakers onder ons beleven nu wellicht plezierige momenten bij het zich voorstellen van Judith Polgar met een baard. Ter informatie: in mijn hoofd is het een talibanbaard geworden.

Dus waarom vrouwen gemiddeld gezien minder goed zijn in schaken dan mannen? Ik durf me er niet over uit te spreken. Als zelfs psychologen en neurologen en ander wetenschappelijk gespuis het er niet uit lijken te geraken, waarom zou een klein linguïstje als ik dan pretenderen het antwoord op de vraag over het kip en het ei te kennen? Schoenmaker, blijf bij uw leest!

Maar toch blijft het een beetje steken; als schakende vrouw word je maar al te vaak met de vraag geconfronteerd. Een mooie uitleg die ik dan altijd vermeld, is die dat het aantal vrouwen dat schaakt, veel lager is dan het aantal schakende mannen. En dat het dus logisch is dat er minder kans is op toppers bij de vrouwen. Maar dan rijst de vraag waarom er minder vrouwen zijn in het schaken. En bij die vraag zucht ik diep en teleurgesteld, omdat ik het antwoord niet ken en omdat ik het ook graag anders had gezien.

Maar we laten het niet aan ons hart komen, wij, de vrouwen die het wél aandurven om met de stukken te schuiven. Elk individueel slaan we de stukken van het bord, met één duidelijk doel voor ogen: partij na partij de tegenstander, man of vrouw, te verslaan. Zodat we de zin “vrouwen kunnen niet schaken” nooit ofte nimmer meer hoeven te horen. Emancipatie in de schaakwereld! Maar vrees niet, mijne heren, ook u bent gebaat bij het verbannen van de minderwaardigheid van schakende vrouwen. Ik herinner mij dat ik ooit, per ongeluk, zeg maar, won van een zekere T.M., en dat de arme jongen daar een jaar later nog steeds voor geplaagd werd door zijn clubgenoten. Dankzij de Grote Emancipatiestrijd zal u niet meer hoeven te sidderen en te beven wanneer u voor een vrouw plaats neemt; verliezen van Mieke met een rating van 1728 zal een even grote schande zijn als verliezen van Jan met een rating van 1728. Zeg niet te gauw, het is maar een vrouw!

Neurenberg, Duitsland – Op pinkstermaandag 1828 strompelt hij blootsvoets de Unschlittplatz op, niet beïnvloed door overmatig drankgebruik, zoals de plaatselijke bevolking in eerste instantie vermoedt, maar slechts het lopen onkundig. Dit feit is de enige zekerheid in het woelige leven van de jongen, van wie zelfs de naam een leugen lijkt, en tevens ook het keerpunt: zestien jaar leefde hij opgesloten in een duistere kelder, maar op deze bewuste pinkstermaandag begint het verhaal van de beroemdste vondeling van Europa… Men noemt hem Kaspar Hauser.

 Geroofde prins

De bronnen wijzen in dezelfde richting: Kaspar zou een geroofde prins uit Baden zijn, maar elk bewijs ontbreekt. Deze meest waarschijnlijke van alle ooit geuite hypothesen betreffende deze zaak, is meteen ook de meest onwaarschijnlijke: een hertogin zou in het holst van de nacht een pasgeboren prins geroofd hebben, zonder dat iemand de volgende dag gemerkt heeft dat het doodzieke jongetje in de prinselijke wieg een andere baby was… Maar laat ons ervan uitgaan dat Kaspar inderdaad een geroofde prins was. Het zou in elk geval een groot aantal eigenaardigheden uit zijn gevangenschap verklaren, evenals de latere moord op de jongen.

 Maar we zullen het niet over de al dan niet adellijke afkomst van dit ’Kind van Europa’ hebben, daarover zijn al genoeg zinloze discussies gevoerd. Veel interessanter immers dan het gissen naar het motief voor de misdaad, is de misdaad zelf. Wat is er gebeurd in die kelder? Kan men ook na Kaspars bevrijding nog van een misdaad spreken? En het belangrijkste: welke invloed had dit alles op het slachtoffer?

 Taal

Toen de arme jongen zijn eerste stappen in de ‘normale’ wereld zette, kon hij amper spreken. Hij kende slechts een paar zinnen, samenraapsels van losse fragmenten eigenlijk. Toch leerde hij verbazend snel praten.

Dit bewijst dat de jongen in zijn jonge jaren al in contact gekomen is met taalgebruik, want iemand die in de eerste zes jaar van zijn leven geen contact heeft gehad met taal, zal nooit leren spreken. Een mooi voorbeeld hiervan is Victor, de wilde jongen van Aveyron, die tot zijn twaalfde alleen in de bossen rondgezworven had. Hoeveel moeite zijn opvoeders daarna ook deden, verder dan het begrijpen van enkele woorden is Victor nooit gekomen.

Dan had Kaspar Hauser dus nog geluk, want taal vormt toch een groot aspect van het vormingsproces van de mens. Iemand die de taal onkundig is, heeft zijn leven lang problemen met contact met andere mensen, en kan onmogelijk normaal functioneren in de wereld. Victor, die vóór zijn komst in de mensenwereld nooit contact met mensen had gehad, is zich zijn verdere leven als een dier blijven gedragen. Hij schrikte er niet voor terug om bijvoorbeeld op chique aangelegenheden uit de kleren te gaan en naakt in een boom te klimmen.

Kaspar heeft zoiets nooit gedaan. Ook hij had vóór zijn zestiende geen besef van de menselijke normen, ook hij heeft in zijn jeugdjaren waarschijnlijk nooit een reden gezien om zich aan te kleden, maar mede doordat taal hem niet vreemd was, heeft de jongen zich veel beter aan de menselijke waarden en gebruiken aangepast.

 Speelbal

Dat neemt niet weg dat Kaspar zich een vreemde bleef voelen. Het opgroeiings- en leerproces, dat wij allen in onze jeugdjaren doorlopen hebben, moest hij in een zo kort mogelijke tijd inhalen. Daarbij mag men niet vergeten dat ook voor een jongen die zestien jaar lang van de wereld niet weet, de puberteit rond deze leeftijd begint.

De jongen was geen kind meer, maar volwassen was hij nog lang niet.

Maar zelfs zonder deze identiteitscrisis, want zo zou men het kunnen noemen, werd het de jongen niet gemakkelijk gemaakt. Er werd hevig gespeculeerd over zijn afkomst, wat vrienden en vooral vijanden veroorzaakte, en bij elke hoogstaande familie in de buurt moest en zou de jongen kind aan huis worden. Het hoeft niet gezegd dat dit, voor een jongen die zijn hele leven geïsoleerd heeft doorgebracht, een reusachtige aanpassing moet zijn geweest. Gelukkig raakte Kaspar aan menselijk contact gehecht, het had ook anders kunnen uitdraaien.

Daarenboven was de opvang van de vondeling niet ideaal. In de vijf jaar tussen zijn intrede in Neurenberg en de dag dat hij vermoord werd, werd Kaspar heen en weer geslingerd tussen verschillende, meer of minder welwillende opvoeders, en verschillende daaraan verbonden opvoedingen.

 En dat alles terwijl Kaspar al zo gevoelig was. Bij het horen van het Bijbelse verhaal over Kaïn en Abel begon de jongen spontaan te huilen. Bij de meest geringe kans op geweld, sloeg de angst toe. Aangezien de jongen de morele waarden niet met de paplepel ingevoerd gekregen heeft, bewijst dit dat moreel besef bij de mens aangeboren is.

 Kwaaltjes

Niet alleen geestelijk, maar ook lichamelijk vormde de jarenlange opsluiting een foltering. Op de dag van zijn opduiken mat de toen zestienjarige niet meer dan één meter zesenveertig. Deze groeiachterstand was te wijten aan een extreem eenzijdige voeding: iets anders dan brood en water had de jongen niet gekregen. Een aangepast dieet had een groei van vijf centimeter op enkele weken tijd tot gevolg.

Deze aanpassing in zijn dieet bracht enorme problemen met zich mee. Elke nieuwigheid in zijn voeding werd onthaald met dagenlange buikziekte.

 Aan de wandeltocht die hem naar de Unschlittplatz bracht, had de jongen bloedende voeten overgehouden. Het bleek al gauw dat Kaspar nooit eerder gelopen had, vandaar ook zijn onzekere pas. De kelder waar de vermeende prins in opgesloten had gezeten, was waarschijnlijk zo gering van hoogte, dat de jongen niet eens de kans zou hebben gekregen om, als hij om één of andere reden rechtop had willen staan, dit ook daadwerkelijk te doen.

 Zintuigen

Ook Kaspars zintuiglijke waarnemingen waren beïnvloed door zijn gevangenschap. Doordat de jongen al die jaren op een duistere plaats verbleven had, had hij problemen met het inschatten van  grootte en diepte. Zo dacht hij bijvoorbeeld dat voorwerpen die klein leken van op een afstand, speelgoedjes waren. Ook zijn zin voor esthetiek was daardoor bizar: een landschap vond Kaspar lelijk, muren niet. Toen hij de wereld voor het eerst zag, leek het net een vensterluik vol verf dat vlak voor zijn ogen gehouden werd, zonder perspectief. Door ervaring werden deze nieuwe gewaarwordingen uiteindelijk geordend en langzaam maar zeker verbeterde zijn zicht.

 Kaspars andere zintuigen werkten buitengewoon scherp. Ze waren immers niet afgestompt door het gebruik.

Vooral zijn reukvermogen was onvoorstelbaar. Kaspar was in staat een kerkhof dat hij niet kon zien, op honderdvijftig meter afstand te ruiken, en wanneer een glas wijn in een kamer stond, rook hij dat meteen, zelfs als het in een kast geplaatst was; de geur van twee verschillende soorten wijn maakte de jongen misselijk. Men is er tot heden nog niet in geslaagd dit vermogen door zijn opsluiting te verklaren.

Onbekende geluiden joegen hem angst aan. Toen hij een muziekkapel voorbijtrok, raakte hij zo overstuur dat hij met koorts het bed moest houden.

 Zielenleven

Éénieder is het er mee eens dat, wanneer men mensen ongerechtvaardigd opsluit, dit een misdaad is tegen het menselijke recht op vrijheid. De manier echter, waarop Kaspar Hauser zijn hele jonge leven vastgehouden is, is veel meer dan dat. Het is, zoals de achttiende-eeuwse rechter Feuerbach treffend verwoordde, een voorbeeld van een misdaad tegen het zielenleven van een mens. Al is Kaspar, mede door zijn intellectuele capaciteiten, erin geslaagd om na jarenlange aanpassing een vrij normaal leven te leiden, de lichamelijke en vooral mentale gevolgen van zijn opsluiting vormden een ware foltering.

 Ontwikkelingspsychologie

Ondanks het criminele van de hele zaak, is dit gebeuren een enorme, zij het onvrijwillige hulp in de ontwikkelingspsychologische studie. Uit het verhaal van Kaspar Hauser blijkt namelijk dat een groot deel van de menselijke vaardigheden aangeleerd kan worden. Ook al zijn er andere, meer legale manieren om dit aan te tonen, de hele zaak is toch niet volledig nutteloos gebleken.

De titel is gekozen onder het motto: neem een choquerende titel en de mensen lezen wat je te zeggen hebt.

Wat niet betekent dat er geen grond van waarheid in de titel zit. Of tenminste, geen grond van wat ik als waarheid beschouw. Einstein is echt dom. Of misschien is hij niet echt dom, maar overschat hij zijn eigen intelligentie. ‘t Is niet omdat je weet dat e gelijk is aan mc², dat je het warm water hebt uitgevonden hé. Of misschien onderschat hij de intelligentie van de mensheid, want zeg nu zelf, het kleinste kind weet dezer dagen dat e gelijk is aan mc², dus als Einstein een genie was, dan is de voltallige mensheid vandaag de dag geniaal. Maar beweren dat slechts 2% van de mensen het onderstaande raadsel kan oplossen, lijkt mij gewoon een beetje dom. Ofwel overschat ik de intelligentie van de mensheid natuurlijk, en dan ben ik naïef. Dat kan ook.  Einstein dom, of Darcidensran naïef? Dat is de hamvraag!

We nemen de proef op de som: wie kan het volgende raadseltje oplossen, en wie niet?

Er zijn vijf huizen in vijf verschillende kleuren. In ieder huis woont iemand met een verschillende nationaliteit. De vijf personen drinken ieder iets verschillend, roken allemaal een ander type sigaar en hebben ieder een verschillend huisdier.
Een iemand heeft een vis. De vraag is: wie?

Aanwijzingen:

• De Brit woont in het rode huis.
• De Zweed heeft honden als huisdier.
• De Deen drinkt thee.
• Het groene huis staat naast en links van het witte huis.
• De eigenaar van het groene huis drinkt koffie.
• De man die Pall Mall rookt houdt vogels.
• De eigenaar van het gele huis rookt Dunhill.
• De man die in het middelste huis woont drinkt melk.
• De Noor woont in het eerste huis.
• De man die Blends rookt woont naast degene die katten heeft.
• De man die een paard heeft woont naast degene die Dunhill rookt.
• De persoon die Blue Master rookt, drinkt bier.
• De Duitser rookt Prince.
• De Noor woont naast het blauwe huis.
• De man die Blends rookt heeft een buurman die water drinkt.

2009 is nog maar twee derde ver, maar ik kan toch al met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zeggen wat het hoogtepunt van het jaar wordt: het optreden van Tegan & Sara eind november in den AB. Sinds ik de tickets besteld, betaald en ontvangen heb, schreeuw ik het van de daken. De geniale tweeling komt naar België, en ik ga ze zien!

Om jullie allemaal jaloers te maken: youtubefilmpjes! (Het eerste filmpje is van één van hun nieuwe nummers ; de cd komt pas eind oktober uit.)