In Brugge is een bos. Brugge-bos. Het Lappersfortbos.

In Brugge hoort geen bos. Hoort men.

In Brugge is een bos, en hopelijk blijft er een bos in Brugge. Hoopt men. Men voert actie, al jaren voert men actie, voor het bos in Brugge. Het Lappersfortbos is meer dan een bos. Het is een symbool geworden. Een strijd. Een strijd tussen macht en pracht. Tussen ideaal en dictatoriaal.

Het verhaal van het Lappersfortbos?

Zeven biotopen telt het bos. En dertig hectare. Aan Ten Briele vind je het eerste deel. Het is een bos zoals je er elders in Vlaanderen ook vindt. Alleen: het zou er niet mogen zijn, het is zonevreemd. Hoe vreemd het ook klinkt: het stukje natuur is zonevreemd. Industrie is blijkbaar natuurlijker in die zone. Ja, in die zone horen fabrieken die de lucht vervuilen, geen bomen die de lucht zuiveren. Het is er Brugge, en al is het dan West-Vlaanderen, het is geen platteland.

In het tweede deel, het parkbos Lappersfort, vinden we een heel interessante berm. In het hooiland gaan nachtegalen schuil, en veel vlindersoorten. Heeft u ooit het verhaal over de Nachtegaal en de Roos gehoord? Het moeras hoort officieel ambachtelijke zone te zijn. Alsof Singer naaimachines en goudsmidvuren er niet in zouden wegzakken. Het Zuidervaartje heeft zo’n mooie naam dat het met moeite weg te denken is. De uitzonderlijke vegetatie die op de spoorwegberm terug te vinden is, wordt zonder mededogen platgespoten door de NMBS, die daar nochtans al lang geen rijdende zaken meer heeft. Laten we hopen voor de inlandse vogelkers die daar groeit, dat ook de anti-natuurbrigade het werk neerlegt tijdens de vele stakingen. Uit de visvijver tenslotte wordt er niet gevist, maar gepompt.

Het Lappersfortbos. Dertig hectare natuur. Dertig hectare bedreiging.

Allemaal goed en wel, maar wat heeft het Lappersfort nu eigenlijk te bieden? Net als Beernem Bos en Ardooie Bos en De Brielmeersen en De Blaarmeersen, kan het voor heel wat recreatie zorgen. Er is bijvoorbeeld een heel mooie fietsroute: ook Brugge heeft haar bos nodig. Verder is er natuurlijk ook nog het ecologisch nut. Bos, dames en heren, betekent letterlijk een verademing in deze tijden van vervuiling. We klagen steen en been over de opwarming van de aarde, willen allemaal wel een steentje bijdragen als iemand het woord ecologie laat vallen, maar de bomen van het Lappersfort moeten geveld worden omdat iemand op een blaadje papier heeft aangeduid dat dat gebied bestemd is voor industrie – een blaadje papier, nota bene, dat er nooit was geweest zonder bos.

Zonevreemd bos. Het Lappersfortbos is niet alleen. 40 000 hectare Vlaams bos is zonevreemd. En dat terwijl het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen aangeeft dat er eigenlijk méér bos zou moeten zijn. En hoewel niet het hele Brugse Bos zonevreemd is, is het wel in haar volledigheid bedreigd door het stukje papier: het zonevreemde gedeelte van het Lappersfort vormt een heel belangrijke buffer tussen de industriezone en de wel legitieme natuurzone; kap het om en je hele natuur valt in elkaar; of hoe legitimiteit nog niet gelijk staat aan bestaansrecht.

En bestaanrecht is een basisrecht. Voor mensen, maar ook voor bossen. En daarom hebben enkele nobele actievoerders, het Lappersfront, in 2001 het recht in eigen handen genomen. In augustus van dat jaar vocht de eerste bosbezetting van België zich een plaatsje in de geschiedenisboeken. De bezetters waren vreedzaam, maar resoluut, zoals linkse actievoerders horen te zijn. Victor Hugo zou trots op hen geweest zijn, als je zijn woorden mag geloven: “Si les lois sont contre le droit, il n’y a qu’une héroïque façon de protester contre elles: les violer.” Want laat het wel duidelijk wezen: bossen bezetten is, net als huizen kapen, illegaal. Het bos was eigendom van Fabricom en niet van het Lappersfront.

Velen denken nu misschien heel rigide; voor hen is er geen sprake van illegale acties. Die enkelingen kosten het land en de belastingbetalers handen vol geld, het zijn ware criminelen! Dat ze hun problemen eens op de juiste manier oplossen: door zich politiek te engageren, stemmen achter zich te verzamelen, op te klimmen op de ladder en dan hun stem te laten horen. Allemaal heel mooi, en inderdaad, het klinkt heel legaal. We vergeten alleen één klein detail: een gekapt bos is voer voor de brandstapel. En daar sta je dan mooi, enkele jaren later, te verkondigen dat het Lappersfortbos moet blijven bestaan. En daar heb je dan mooi een hele achterban verzameld, die het met je eens is. Maar de rookwolken die de stad overwaaien zijn intussen al lang in het landschap ingeburgerd, en enkel een teletijdsmachine kan redding bieden. De ironie van de legaliteit.

Zo begon het dus, in de illegaliteit. Vandaag, 8 jaar later, staan we nog geen stap verder. Integendeel, even leek het voor niets geweest. Niets is natuurlijk voor niets: de wereld heeft 8 jaar langer van het bos kunnen genieten. Maar dat leek maar een schrale troost… Tot de ideale oplossing uit de mouw kwam. De oplossing die het behoud van het bos in Brugge zou kunnen garanderen, en die dan nog eens perfect legaal was: wanneer een gebied van een ander bezetten niet meer mag, koop dan dat gebied! Onder het motto Laat ons bosbezitters worden! wordt vol hoop de volgende boodschap verspreid:

We hebben bomen nodig om te overleven. Dus zijn we op zoek naar 32.000 mensen die 50 euro over hebben voor een m2 Lappersfortbos. Investeer in de toekomst, koop nu uw aandeel in de Lappersfortforest Oxygen Factory. Act now ! Stort 50 euro per vierkante meter op het rekeningnummer KBC 738-008-1184-17, internationale stortingen Iban: BE 61-7380-0811-8417 Bicc: Kredebb. www.saveforest.be en www.lappersfort.org Doe een collecte op uw school, in uw buurt of in uw familie om 50 euro bij elkaar te krijgen. Geef een lapje bos als verjaardagsgeschenk. Doe het samen met collega’s,… Meer info zuurstoffabriek bij projectverantwoordelijke Andy Vermaut, andy.vermaut1@telenet.be , gsm 0499/35 74 95 liefst na 17u00 – (Friends of the Earth Vlaanderen, Brussel – Klimaat –en vredesactiegroep Pimpampoentje); bij Luc Vanneste, GGF www.ggf.be tel. 050/390957 lappersfortpoetssociety@skynet.be

Als we niet slagen in dit aankoopproject, willen we met de opbrengst ergens anders in Vlaanderen bos creëren. Hierbij kunnen we rekenen op het advies van de Vereniging voor Bos in Vlaanderen www.vbv.be.

SAMEN ZUURSTOF GEVEN AAN EEN DUURZAAM BRUGGE IN VLAANDEREN

Opdat het hart van de schildpad nooit ophoudt met slaan….

Pietje de leugenaar in Terug naar Oosterdonk

En waarom niet? Waarom niet een beetje bosbezitter worden? Heeft u uw goede doel voor dit jaar al gekozen? Heeft u uw brief aan Sinterklaas al geschreven? Laat ons bosbezitters worden!

Gisteren bereikte some exciting news mijn oortjes. November, dames en heren, november is niet alleen de maand waarin Tegan and Sara naar België komen. Het is niet alleen de maand waarin ik van school naar school hots om mijn mentoren te observeren. Het is niet alleen de maand waarop we de doden vereren. Het is niet alleen de maand waarin het West-Vlaams jeugdkampioenschap in mijn thuisstad doorgaat.

November is ook de nationale schrijfmaand. National Novel Writing Month. Een maand waarin mensen aller landen zich engageren om een minstens 50 000 woorden tellend boek te schrijven. En dat lijkt mij nu eens iets voor mij: relatief korte periode, iets van externe druk, een duidelijk doel om naartoe te werken. Ja, misschien doe ik wel mee. Misschien. Want november is ook de maand waarin ik van school naar school hots, waarin ik lessen moet observeren en verslagjes moet schrijven, waarin ik zelf les moet geven en taken moet verbeteren. Dus ik kijk nog even de kat uit de boom voor ik me inschrijf, maar misschien schrijf ik me wel in.

Als nog iemand zich geroepen voelt om zich een maand op te sluiten en te folteren met 50 000 woorden als eindresultaat, dan mag die zich altijd kenbaar maken, want samen staan we sterk.

De mensen die naar Man bij Hond kijken kennen intussen zonder twijfel Kabouter Wesley. De mensen met Facebook kunnen er ook moeilijk omheen. Speciaal voor de anderen: verwelkom in uw leven: Kabouter Wesley. Humor die volledig aan mij besteed is, en misschien ook aan u?

Tudutudutuutuututuutum

En omdat ik de mensen die dachten dat dit bericht over paddestoelen ging gaan, niet teleur wil stellen, het weetje van de dag: Wist je dat paddestoelen schimmels zijn? En voor de mensen die dit een wel heel domme opmerking vinden, “omdat iedereen dat toch al weet”: er zijn wel degelijk mensen die dit tot deze week nog niet wisten. En voor de circulariteit van dit bericht: wie haat er nu geen schimmels? Roep nu dus allemaal luid in koor: “Ik haat paddestoelen!”

In augustus stond de Franse schaakwereld in het teken van het Frans kampioenschap, en meer dan anders waren de ogen er gevestigd op de vrouwen in het tornooi. De National Féminin is van 12 naar 6 deelneemsters geëvolueerd, om de homogeneïteit, en zo ook de kwaliteit, te bevorderen. Een goede zaak, daar lijken de Fransen vrij unaniem over te zijn. Veel minder lovend zijn de reacties op dat nieuwe fenomeen, de Accession Féminin, een reeks die in het leven is geroepen als selectiecriterium: de winnares mag het jaar nadien meespelen in de topreeks. Klinkt als een goed initiatief; het vrouwenschaak wordt gestimuleerd. Iedereen tevreden, zou je denken. Maar dat is zonder de subtoppers gerekend. Waar zij vorig jaar nog (en vaak met succes, denken we maar aan Pauline Guichard, die zich enkele jaren geleden als één van de laagst geklasseerden een weg naar het podium walste in wat het kampioenschap van haar grote doorbraak was, en sindsdien, nu hoger geklasseerd, een vaste waarde op dat podium lijkt.) de kans kregen om zich te meten met de allersterksten in de prestigieuze National F-reeks, worden zij nu gedegradeerd naar een reeks zonder enig prestige, waar velen op neerkijken omdat het “toch maar vrouwen zijn” en waar ze het, plots tegen wil en dank tot favoriet gebombardeerd, tegen zwakkere dames moeten opnemen. Zij worden voor het dilemma geplaatst: spelen ze, gelokt door kost en inwoon, een niet-uitdagend tornooi met kans op plaatsing en een fikse som geld (het prijzengeld van de Accession F bedraagt maar liefst 2000€, voor een reeks van 12 speelsters), of kiezen ze voor de Open A-reeks, volledig op eigen kosten, met heel wat minder kansen maar met meer kwalitatieve partijen? Ik ben heel blij om te zien dat heel wat subtoppers hun kapitalistische idealen aan de kant geschoven hebben en voor de tweede optie gekozen hebben. En dat ze in die A-reeks toch op de hoogste borden meespeelden.

Eigenlijk is wat zich dit jaar in Frankrijk afspeelt te vergelijken met de vrouwenreeks in het Belgisch Kampioenschap. Een reeks van een belachelijk laag niveau, maar wat is de organisatie trots wanneer de quota gehaald zijn. Inderdaad, voor de mindere goden onder de dames is zo’n tornooi een ideale gelegenheid om ook eens kans te maken op een 50%-score. Maar wat met 1800+ers (want, geven we toe, dat zijn de subtoppers in het Belgische vrouwenschaakwereldje, ook al zijn zij zo’n 400 punten lager geklasseerd dan hun pendanten bij de zuiderburen)? Kiezen zij voor de materiële winst (aanzienlijke geldprijzen, de titel), of voor de kwalitatieve winst (de ervaring die zij opdoen in de open reeks)? Ikzelf ontvluchtte de voorbije jaren dat dilemma en zocht me gewoon een ander tornooi om op dat moment te spelen. Daarom vond ik het leuk om te horen dat de vrouwen dit jaar allen in de open reeks meestreden. Zo krijg je een eerlijke materiële winnares en allemaal kwalitatieve winnaresjes.

Het is moeilijk, ik weet het, om goed te doen. Vrouwen in het schaken, wat moét je ermee? Ze fleuren het schaaktoneel wat op, daarover zijn we het waarschijnlijk allemaal wel eens. We willen ze dus in geen geval kwijt. In tegendeel, er zouden er wel wat meer mogen zijn. En dát is wat organisatoren proberen te bereiken door aparte vrouwentornooien in te voeren en door speciale prijzen voor rokkendragers uit te delen. Die prijzen zijn inderdaad een goede stimulans, en er zijn wel degelijk meisjes die doordat zij de beste zijn/kunnen zijn, het schaken verkiezen boven hun andere hobby, die zij misschien objectief gezien wel even leuk vinden – als je objectiviteit en leuk vinden überhaupt al in één zin kunt vernoemen. Als ik er even bij stilsta, ben ik zelf misschien wel één van die meisjes. Ik herinner mij een periode dat ik het schaakspel niet zo interessant meer vond – ik had het zo’n beetje gehad. De passie die ik sinds een vijftal jaren weer voor de schaaksport voel, want passie is het woord waarmee je dat gevoel moet beschrijven dat zich uit m’n ogen afleest, die als het over schaken gaat, blinken zoals ze daarnaast enkel blinken als ik over mijn geliefde spreek, die in de loop der jaren al enkele keren van naam is veranderd, in tegenstelling tot het edele spel dat je dus met een idee gepikt van John Miles, mijn eerste en waarschijnlijk ook mijn laatste liefde kunt noemen, die passie heeft zich in mij genesteld op één van mijn internationale tornooien – ik geloof dat het het wereldkampioenschap op Kreta was. Was ik geen meisje geweest, ik had tot op de dag van vandaag nog nooit een voet op Kreta gezet, laat ons daar eerlijk in zijn.

Het is helaas een mes dat aan twee kanten snijdt. Meisjes worden door die extra prijzen dan misschien gestimuleerd om te blijven spelen, veel minder worden ze erdoor te gestimuleerd om beter te spelen. De beker die ze mee naar huis neemt, zet het meisje al gemakkelijk aan om op haar lauweren te rusten. Ze is bij wijze van spreken blind voor de plaatsen die ze jaar na jaar achteruit bolt in het algemeen klassement; zolang ze op het einde van het tornooi met een beker (voor eerste, tweede of derde plaats) of een geldprijs (ook voor enkele lagere plaatsen) op het podium verschijnt, is ze goed. En ja, slecht is ze niet, relatief gezien, want ze is nu eenmaal eerste, tweede, derde of een beetje lager van België, maar ze laat zich door vaak veel minder getalenteerde jongens voorbijsteken, die wél moeten knokken om het gevoel te hebben dat ze kunnen schaken. Met als gevolg dat je overal hoort waaien dat “meisjes niet kunnen schaken”.

Maar oké, de laatste tijd lijkt de emancipatie zich ook in het schaken door te zetten. We kunnen moeilijk ontkennen dat Eva Baekelant wel met de jongenstop meegroeit, en met haar een hele generatie meisjes, die het immers tegen haar op moeten nemen om de prijs van eerste meisje te bemachtigen. Maar die generatie is nog jong, en ik vrees dat ik mezelf eerder als realist dan als pessimist moet beschouwen als ik zeg dat dat groepje meisjes dat consequent het bovenste derde van de tabel bevrouwt, nog wel zal uitdunnen. De puberteit staat immers voor de deur…

De puberteit. Één van de redenen waarom vrouwen gemiddeld gezien zwakker zijn dan mannen? In de puberteit ontstaan andere interesses, bezigheden vaak veel aantrekkelijker dan een namiddag of een avond in een duf schaaklokaal. Fuifjes, jongens, nagels lakken. Vriendinnen. Maar natuurlijk, ik hoor het u al denken, jongens hebben ook een puberteit. Dat is geen privilege van die helft van de mensen die met een vlechtje in hun haar geboren zijn. Alleen begint de puberteit bij de oestrogeen-mensen vroeger dan bij het testosterongedeelte van de bevolking. En hoe later de storende factoren in het leven komen, hoe meer kans het schaken al gehad heeft om zich diep in de speler te wortelen. Eens het schaken in het bloed zit, krijg je het er met geen stokken meer uit. Bovendien ben ik van mening dat bij mannen eerder in de aard van het beestje zit om zich 100% te kunnen toeleggen op iets, om als het ware bezeten te zijn. Dit klinkt misschien een beetje uit de lucht gegrepen, maar als we teruggaan naar de oertijd, kunnen we deze stelling gemakkelijk staven: mannen hielden zich bezig met de jacht, en met de jacht alleen, terwijl vrouwen zich met het huishouden bezig hielden. Waar het leven van de man zich tot jagen, paren, eten, drinken en slapen beperkte, was een vrouwenleven met koken, opvoeden, sociale contacten onderhouden, winkelen (a.k.a. eten zoeken aan struiken en bomen), paren, eten, drinken en slapen een stuk veelzijdiger. Hoewel mijn trots feministische kantje moeite heeft om mannen en vrouwen als fundamenteel anders te aanzien, rijst nu toch de vraag: ligt daar het verschil tussen schakers en schaaksters? Wetenschappelijke testen tonen in elk geval aan dat mannen en vrouwen andere delen van de hersenen gebruiken om eenzelfde opdracht te volbrengen. Wat die testen niet uitwijzen, is of dat verschil in nature of in nurture ligt. Dat wil zeggen: is dat verschil de schuld van de jagers/voedselverzamelaars, of van de opvoedkundigen?

Laszlo Polgar, bekend van zijn drie dochters, beweert (en bewijst?) het tweede. Van jongs af aan voedt hij zijn dochters met de schaaklepel, een opvoeding die voor de rest voornamelijk jongens te beurt valt, en daarmee schiet hij duidelijk de hoofdvogel af: Judith, die als jongste van de drie het minst obstakels op haar weg is tegengekomen, schopt het tot de top 10 van de wereld, en ook Susan en Sophia gooien hoge ogen. Susan heeft nochtans veel tegenkanting gekend, als (vaak onwillekeurig, als klein meisje gemanaged door haar vader) voorvechter van evenwaardig vrouwenschaak. Ze heeft jaren moeten vechten voor het recht op thuisonderwijs, werd scheef bekeken omdat ze liever in gemengde tornooien speelde dan in vrouwentornooien…  Waren de omstandigheden iets idealer geweest, flankeerde ze misschien haar zusje wel in de top 10!

Het fenomeen Polgar hoeft natuurlijk geen sluitend bewijs te vormen dat de verschillen tussen mannen en vrouwen overroepen zijn. Mannen en vrouwen vormen een continuüm en de verschillen zijn slechts tendensen. Zo lopen er ook mannen met een hoge stem rond op deze aarde, en mannen met borstjes, net zoals er vrouwen zijn zonder borstjes (een niet nader genoemde Waalse tennisster dankt er de helft van haar bekendheid aan), vrouwen met een heel diepe stem en vrouwen met baardgroei. Is goed kunnen schaken dan de mentale baardgroei van een vrouw? De blindschakers onder ons beleven nu wellicht plezierige momenten bij het zich voorstellen van Judith Polgar met een baard. Ter informatie: in mijn hoofd is het een talibanbaard geworden.

Dus waarom vrouwen gemiddeld gezien minder goed zijn in schaken dan mannen? Ik durf me er niet over uit te spreken. Als zelfs psychologen en neurologen en ander wetenschappelijk gespuis het er niet uit lijken te geraken, waarom zou een klein linguïstje als ik dan pretenderen het antwoord op de vraag over het kip en het ei te kennen? Schoenmaker, blijf bij uw leest!

Maar toch blijft het een beetje steken; als schakende vrouw word je maar al te vaak met de vraag geconfronteerd. Een mooie uitleg die ik dan altijd vermeld, is die dat het aantal vrouwen dat schaakt, veel lager is dan het aantal schakende mannen. En dat het dus logisch is dat er minder kans is op toppers bij de vrouwen. Maar dan rijst de vraag waarom er minder vrouwen zijn in het schaken. En bij die vraag zucht ik diep en teleurgesteld, omdat ik het antwoord niet ken en omdat ik het ook graag anders had gezien.

Maar we laten het niet aan ons hart komen, wij, de vrouwen die het wél aandurven om met de stukken te schuiven. Elk individueel slaan we de stukken van het bord, met één duidelijk doel voor ogen: partij na partij de tegenstander, man of vrouw, te verslaan. Zodat we de zin “vrouwen kunnen niet schaken” nooit ofte nimmer meer hoeven te horen. Emancipatie in de schaakwereld! Maar vrees niet, mijne heren, ook u bent gebaat bij het verbannen van de minderwaardigheid van schakende vrouwen. Ik herinner mij dat ik ooit, per ongeluk, zeg maar, won van een zekere T.M., en dat de arme jongen daar een jaar later nog steeds voor geplaagd werd door zijn clubgenoten. Dankzij de Grote Emancipatiestrijd zal u niet meer hoeven te sidderen en te beven wanneer u voor een vrouw plaats neemt; verliezen van Mieke met een rating van 1728 zal een even grote schande zijn als verliezen van Jan met een rating van 1728. Zeg niet te gauw, het is maar een vrouw!

Neurenberg, Duitsland – Op pinkstermaandag 1828 strompelt hij blootsvoets de Unschlittplatz op, niet beïnvloed door overmatig drankgebruik, zoals de plaatselijke bevolking in eerste instantie vermoedt, maar slechts het lopen onkundig. Dit feit is de enige zekerheid in het woelige leven van de jongen, van wie zelfs de naam een leugen lijkt, en tevens ook het keerpunt: zestien jaar leefde hij opgesloten in een duistere kelder, maar op deze bewuste pinkstermaandag begint het verhaal van de beroemdste vondeling van Europa… Men noemt hem Kaspar Hauser.

 Geroofde prins

De bronnen wijzen in dezelfde richting: Kaspar zou een geroofde prins uit Baden zijn, maar elk bewijs ontbreekt. Deze meest waarschijnlijke van alle ooit geuite hypothesen betreffende deze zaak, is meteen ook de meest onwaarschijnlijke: een hertogin zou in het holst van de nacht een pasgeboren prins geroofd hebben, zonder dat iemand de volgende dag gemerkt heeft dat het doodzieke jongetje in de prinselijke wieg een andere baby was… Maar laat ons ervan uitgaan dat Kaspar inderdaad een geroofde prins was. Het zou in elk geval een groot aantal eigenaardigheden uit zijn gevangenschap verklaren, evenals de latere moord op de jongen.

 Maar we zullen het niet over de al dan niet adellijke afkomst van dit ’Kind van Europa’ hebben, daarover zijn al genoeg zinloze discussies gevoerd. Veel interessanter immers dan het gissen naar het motief voor de misdaad, is de misdaad zelf. Wat is er gebeurd in die kelder? Kan men ook na Kaspars bevrijding nog van een misdaad spreken? En het belangrijkste: welke invloed had dit alles op het slachtoffer?

 Taal

Toen de arme jongen zijn eerste stappen in de ‘normale’ wereld zette, kon hij amper spreken. Hij kende slechts een paar zinnen, samenraapsels van losse fragmenten eigenlijk. Toch leerde hij verbazend snel praten.

Dit bewijst dat de jongen in zijn jonge jaren al in contact gekomen is met taalgebruik, want iemand die in de eerste zes jaar van zijn leven geen contact heeft gehad met taal, zal nooit leren spreken. Een mooi voorbeeld hiervan is Victor, de wilde jongen van Aveyron, die tot zijn twaalfde alleen in de bossen rondgezworven had. Hoeveel moeite zijn opvoeders daarna ook deden, verder dan het begrijpen van enkele woorden is Victor nooit gekomen.

Dan had Kaspar Hauser dus nog geluk, want taal vormt toch een groot aspect van het vormingsproces van de mens. Iemand die de taal onkundig is, heeft zijn leven lang problemen met contact met andere mensen, en kan onmogelijk normaal functioneren in de wereld. Victor, die vóór zijn komst in de mensenwereld nooit contact met mensen had gehad, is zich zijn verdere leven als een dier blijven gedragen. Hij schrikte er niet voor terug om bijvoorbeeld op chique aangelegenheden uit de kleren te gaan en naakt in een boom te klimmen.

Kaspar heeft zoiets nooit gedaan. Ook hij had vóór zijn zestiende geen besef van de menselijke normen, ook hij heeft in zijn jeugdjaren waarschijnlijk nooit een reden gezien om zich aan te kleden, maar mede doordat taal hem niet vreemd was, heeft de jongen zich veel beter aan de menselijke waarden en gebruiken aangepast.

 Speelbal

Dat neemt niet weg dat Kaspar zich een vreemde bleef voelen. Het opgroeiings- en leerproces, dat wij allen in onze jeugdjaren doorlopen hebben, moest hij in een zo kort mogelijke tijd inhalen. Daarbij mag men niet vergeten dat ook voor een jongen die zestien jaar lang van de wereld niet weet, de puberteit rond deze leeftijd begint.

De jongen was geen kind meer, maar volwassen was hij nog lang niet.

Maar zelfs zonder deze identiteitscrisis, want zo zou men het kunnen noemen, werd het de jongen niet gemakkelijk gemaakt. Er werd hevig gespeculeerd over zijn afkomst, wat vrienden en vooral vijanden veroorzaakte, en bij elke hoogstaande familie in de buurt moest en zou de jongen kind aan huis worden. Het hoeft niet gezegd dat dit, voor een jongen die zijn hele leven geïsoleerd heeft doorgebracht, een reusachtige aanpassing moet zijn geweest. Gelukkig raakte Kaspar aan menselijk contact gehecht, het had ook anders kunnen uitdraaien.

Daarenboven was de opvang van de vondeling niet ideaal. In de vijf jaar tussen zijn intrede in Neurenberg en de dag dat hij vermoord werd, werd Kaspar heen en weer geslingerd tussen verschillende, meer of minder welwillende opvoeders, en verschillende daaraan verbonden opvoedingen.

 En dat alles terwijl Kaspar al zo gevoelig was. Bij het horen van het Bijbelse verhaal over Kaïn en Abel begon de jongen spontaan te huilen. Bij de meest geringe kans op geweld, sloeg de angst toe. Aangezien de jongen de morele waarden niet met de paplepel ingevoerd gekregen heeft, bewijst dit dat moreel besef bij de mens aangeboren is.

 Kwaaltjes

Niet alleen geestelijk, maar ook lichamelijk vormde de jarenlange opsluiting een foltering. Op de dag van zijn opduiken mat de toen zestienjarige niet meer dan één meter zesenveertig. Deze groeiachterstand was te wijten aan een extreem eenzijdige voeding: iets anders dan brood en water had de jongen niet gekregen. Een aangepast dieet had een groei van vijf centimeter op enkele weken tijd tot gevolg.

Deze aanpassing in zijn dieet bracht enorme problemen met zich mee. Elke nieuwigheid in zijn voeding werd onthaald met dagenlange buikziekte.

 Aan de wandeltocht die hem naar de Unschlittplatz bracht, had de jongen bloedende voeten overgehouden. Het bleek al gauw dat Kaspar nooit eerder gelopen had, vandaar ook zijn onzekere pas. De kelder waar de vermeende prins in opgesloten had gezeten, was waarschijnlijk zo gering van hoogte, dat de jongen niet eens de kans zou hebben gekregen om, als hij om één of andere reden rechtop had willen staan, dit ook daadwerkelijk te doen.

 Zintuigen

Ook Kaspars zintuiglijke waarnemingen waren beïnvloed door zijn gevangenschap. Doordat de jongen al die jaren op een duistere plaats verbleven had, had hij problemen met het inschatten van  grootte en diepte. Zo dacht hij bijvoorbeeld dat voorwerpen die klein leken van op een afstand, speelgoedjes waren. Ook zijn zin voor esthetiek was daardoor bizar: een landschap vond Kaspar lelijk, muren niet. Toen hij de wereld voor het eerst zag, leek het net een vensterluik vol verf dat vlak voor zijn ogen gehouden werd, zonder perspectief. Door ervaring werden deze nieuwe gewaarwordingen uiteindelijk geordend en langzaam maar zeker verbeterde zijn zicht.

 Kaspars andere zintuigen werkten buitengewoon scherp. Ze waren immers niet afgestompt door het gebruik.

Vooral zijn reukvermogen was onvoorstelbaar. Kaspar was in staat een kerkhof dat hij niet kon zien, op honderdvijftig meter afstand te ruiken, en wanneer een glas wijn in een kamer stond, rook hij dat meteen, zelfs als het in een kast geplaatst was; de geur van twee verschillende soorten wijn maakte de jongen misselijk. Men is er tot heden nog niet in geslaagd dit vermogen door zijn opsluiting te verklaren.

Onbekende geluiden joegen hem angst aan. Toen hij een muziekkapel voorbijtrok, raakte hij zo overstuur dat hij met koorts het bed moest houden.

 Zielenleven

Éénieder is het er mee eens dat, wanneer men mensen ongerechtvaardigd opsluit, dit een misdaad is tegen het menselijke recht op vrijheid. De manier echter, waarop Kaspar Hauser zijn hele jonge leven vastgehouden is, is veel meer dan dat. Het is, zoals de achttiende-eeuwse rechter Feuerbach treffend verwoordde, een voorbeeld van een misdaad tegen het zielenleven van een mens. Al is Kaspar, mede door zijn intellectuele capaciteiten, erin geslaagd om na jarenlange aanpassing een vrij normaal leven te leiden, de lichamelijke en vooral mentale gevolgen van zijn opsluiting vormden een ware foltering.

 Ontwikkelingspsychologie

Ondanks het criminele van de hele zaak, is dit gebeuren een enorme, zij het onvrijwillige hulp in de ontwikkelingspsychologische studie. Uit het verhaal van Kaspar Hauser blijkt namelijk dat een groot deel van de menselijke vaardigheden aangeleerd kan worden. Ook al zijn er andere, meer legale manieren om dit aan te tonen, de hele zaak is toch niet volledig nutteloos gebleken.

De titel is gekozen onder het motto: neem een choquerende titel en de mensen lezen wat je te zeggen hebt.

Wat niet betekent dat er geen grond van waarheid in de titel zit. Of tenminste, geen grond van wat ik als waarheid beschouw. Einstein is echt dom. Of misschien is hij niet echt dom, maar overschat hij zijn eigen intelligentie. ‘t Is niet omdat je weet dat e gelijk is aan mc², dat je het warm water hebt uitgevonden hé. Of misschien onderschat hij de intelligentie van de mensheid, want zeg nu zelf, het kleinste kind weet dezer dagen dat e gelijk is aan mc², dus als Einstein een genie was, dan is de voltallige mensheid vandaag de dag geniaal. Maar beweren dat slechts 2% van de mensen het onderstaande raadsel kan oplossen, lijkt mij gewoon een beetje dom. Ofwel overschat ik de intelligentie van de mensheid natuurlijk, en dan ben ik naïef. Dat kan ook.  Einstein dom, of Darcidensran naïef? Dat is de hamvraag!

We nemen de proef op de som: wie kan het volgende raadseltje oplossen, en wie niet?

Er zijn vijf huizen in vijf verschillende kleuren. In ieder huis woont iemand met een verschillende nationaliteit. De vijf personen drinken ieder iets verschillend, roken allemaal een ander type sigaar en hebben ieder een verschillend huisdier.
Een iemand heeft een vis. De vraag is: wie?

Aanwijzingen:

• De Brit woont in het rode huis.
• De Zweed heeft honden als huisdier.
• De Deen drinkt thee.
• Het groene huis staat naast en links van het witte huis.
• De eigenaar van het groene huis drinkt koffie.
• De man die Pall Mall rookt houdt vogels.
• De eigenaar van het gele huis rookt Dunhill.
• De man die in het middelste huis woont drinkt melk.
• De Noor woont in het eerste huis.
• De man die Blends rookt woont naast degene die katten heeft.
• De man die een paard heeft woont naast degene die Dunhill rookt.
• De persoon die Blue Master rookt, drinkt bier.
• De Duitser rookt Prince.
• De Noor woont naast het blauwe huis.
• De man die Blends rookt heeft een buurman die water drinkt.

2009 is nog maar twee derde ver, maar ik kan toch al met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid zeggen wat het hoogtepunt van het jaar wordt: het optreden van Tegan & Sara eind november in den AB. Sinds ik de tickets besteld, betaald en ontvangen heb, schreeuw ik het van de daken. De geniale tweeling komt naar België, en ik ga ze zien!

Om jullie allemaal jaloers te maken: youtubefilmpjes! (Het eerste filmpje is van één van hun nieuwe nummers ; de cd komt pas eind oktober uit.)

Maandag stond ik in toga, compleet met hoed en das (al geef ik toe dat ik die bepaling er alleen maar bij zet om de kennis, opgedaan tijdens het schrijven van mijn thesis, die veel meer punten heeft gekregen dan ik verwacht had en waar ik dus uiteindelijk toch wel trots op ben, te illustreren), in de Aula als pas afgestudeerde. Allemaal heel leuk. Maar als je denkt dat dat betekent dat het studeren voorbij is, dan ben je goed fout. Meer dan de helft van mijn daar aanwezige afstudeergenoten begon deze week aan een nieuwe studie: meertalige bedrijfscommunicatie, bedrijfseconomie, journalistiek,… of de specifieke lerarenopleiding.

Ik was er ééntje van die laatste groep. Tot twee weken geleden heb ik serieus getwijfeld. Lerarenopleiding? Of gewoon een totaal nieuwe start en met goede moed tussen allemaal 18-jarigen in de startblokken van een 3 jaar durende opleiding orthopedagogie gaan staan? Bij gebrek aan zekerheid, iets dat naar mijn mening niet mag ontbreken wanneer je kiest om na 4 jaar studie nog eens 3 jaar op kosten van ouders en staat te gaan leven, koos ik voor het eerste.

Gisteren volgde ik dus mijn eerste lessen als toekomstig leraar. Gisteren ook sloop weer de twijfel binnen: had ik toch niet beter orthopedagogie gekozen? Totaal ontmoedigd verliet ik op het einde van de dag het leslokaal, maar een door de trillingen waar de Student Kick-Off mijn raam aan onderwierp niet zo goede nachtrust heeft nieuw licht op de zaak geworpen. Vandaar dit bericht, zodat ik het steeds kan herlezen als ik het eventjes niet zo goed zie zitten:

Volg je neus, dan kom je er wel!

“Kiezen is verliezen”, is een algemeen ingeburgerde wijsheid. Wijsheid, grijsheid, pessimistische negativiteit.

Als je kiest tussen A en B, en A heeft positieve en negatieve kenmerken, en B heeft positieve en negatieve kenmerken, en je kiest voor B, dan verlies je de positieve kenmerken van A. Kiezen is verliezen.

Maar als je kiest voor B, dan verlies je ook de negatieve kenmerken van A. Kiezen is verliezen, maar verliezen kan ook positief zijn!

Reden te meer op alles vanuit een optimistischere hoek te bekijken: als je kiest voor B, kies je voor de positieve punten van B. Je wint die positieve punten. Evenveel als verliezen, betekent kiezen dus ook winnen.

Maar je wint ook de negatieve punten van B. Dus winnen is niet altijd positief.

Kiezen is dus niet te vatten in termen als verliezen of winnen. Kiezen is echter wel te vatten in termen van verantwoordelijkheid. Kiezen is verantwoordelijkheid kiezen. Je verantwoordelijkheid dragen voor wat je gekozen hebt. Kies je voor B, geniet dan van de positieve kenmerken van B, maar ontvlucht de negatieve kanten niet. Als je de negatieve kanten van B niet wilt dragen, kies dan voor A, of voor een niet nader genoemde C of D, maar loop dan niet te janken omdat je de positieve kanten van B dan niet hebt.

En ben je achteraf niet tevreden over je keuze, weet dan dat er nog de mogelijkheid zou kunnen bestaan om op je keuze terug te komen, als je niet te trots bent om toe te geven, aan jezelf en aan de wereld, dat je een fout hebt gemaakt. Maar reken daar maar niet te veel op, want niet alles is onomkeerbaar. Soms is kiezen wél verliezen. En dus is kiezen misschien ook wel een kwestie van durven.

Maar durven of niet, keuzes moeten nu eenmaal gemaakt worden. Zonder te kiezen, geraak je niet vooruit, door te blijven twijfelen, schaad je jezelf, of erger nog, misschien ook anderen. Wees dus geen mietje, durf kiezen! Dan kom je er wel!

Enkele maanden geleden besliste ik dat ik wel eens op bouwkamp wilde gaan. Ik bekeek het aanbod van Bouworde, en enkele criteria later had ik mijn kamp gevonden. Ik was niet bereid om ruim 1000 euro op te hoesten om 3 weken iets te gaan doen waar ik niet eens zeker van was dat ik het wel graag zou doen. Europa bleek dus de enige optie. Omdat Frans heel speciaal voor me is, ging mijn oog vooral naar de projecten in het land waarin God leeft als mensen die het heel goed hebben. Één van die projecten werd aangeboden in de vorm van een auti-kamp: 4 mensen met en 4 mensen zonder autismespectrumstoornis vertrekken samen een week op bouwkamp.

Op een bouwkamp wordt er gebouwd, dat klinkt logisch. Wij legden er met z’n allen een terras aan, bestaande uit effen gemaakte grond, een worteldoek, stenen, stenen, stenen, dakpannen die de geiten goed voor ons bewaakt hadden, stenen en grind. En na ons afscheid ook de twee planten die we aan Tim en Jeanine geschonken hebben. Toen dat terras, veel eerder dan verwacht, afgewerkt was, stond ons een zwaardere klus te wachten: er moest een loods gebouwd worden. Niet door ons, dat zou net iets te veel van het goede zijn (wij waren er immers slechts een week), maar wij moesten die loods wel van putten voorzien. Tien putten, die later met beton zouden worden opgevuld, met de hand gegraven (de graafmachine was koppig kapot) in uiterst hard leem met grote stenen doorspekt. De andere meisjes zagen dat klusje niet zo goed zitten en gaven de bibliotheek een beurt, maar ik stortte me vol goede moed op dat karwei. Onder een blakende zon worstelde ik me in enkele uren met pikhouweel, spade en water door 50cmx50cmx50cm leem en stenen, een taak die me deed denken aan de Daltons, aan de dwergen van Sneeuwwitje (Hey Ho, Hey Ho, je krijgt het niet cadeau, van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, Hey Ho, Hey Ho Hey Ho Hey Ho) en aan het einde van Robin Hood (de Disneyfilm), maar die me wel op het lijf geschreven was. Dacht ik. Het was de leukste werknamiddag van de week, maar toen ik een onweerachtige nacht later uit mijn tent kroop, protesteerde mijn rechterpols; ik had me een ontsteking gegraven…

Daarna ging het werken veel minder vlot. Mijn rechterhand kon niet veel zware arbeid meer aan, waardoor ik al gauw bij de andere meisjes in de keuken belandde. Gelukkig hadden we maar twee werkdagen (en een vrije dag) meer voor de boeg, dus het afwassen en patatten schillen stak nog niet tegen toen we maandagochtend vaarwel wuifden. Het invallen in het animatieteam zondagmiddag was wel een welkome afwisseling. Samen met de kindjes trok ik op zoek naar een schat, die we na haltes bij het speelpleintje en het dierenverblijf, bij het bos, bij de machinekamer en de sanitaire ruimtes, uiteindelijk bij de kabouterboom vonden.

Niet het werken maakte dit weekje zo speciaal, maar wel de sfeer die er op het domein en in onze groep heerste. Domaine de Puylagorge is een camping (in opbouw) voor gezinnen met kinderen met een beperking. Een beperking, hoe zwaar ook in het dagelijkse leven, lijkt daar helemaal geen beperking, omringd door vrijwilligers die bereid zijn door de moeilijkheden heen te kijken en de mogelijkheden te benutten en uit te breiden: samen met een vrijwilliger in het zwembad, worden de grenzen al gauw verlegd: het krampachtige vastklampen aan de begeleider maakt na enkele dagen plaats voor vrolijk tierend pletsen op het water. Omringd ook door andere kinderen met een andere beperking, en door familieleden van kinderen met een beperking, voor wie een beperking dagelijkse kost is geworden, maar voor wie het ook wel eens leuk is te merken dat zij niet alleen zijn. Te kunnen praten over hun kind. Een verademing ook hun kind enkele uurtjes per dag aan de vrijwilligers te kunnen overlaten, eventjes écht te kunnen genieten van hun vakantie.

Het zou misschien cliché klinken als ik zei dat normaal zijn, daar eerder een beperking was. Meer dan dat, het zou een leugen zijn. Alles was daar normaal. Het syndroom van down? Normaal. Een rolstoel? Normaal. Autisme in al haar vormen? Normaal. Kinderen met een beperking, adolescenten met een verleden, volwassenen met een psychose… Allemaal normaal. Hollanders? Normaal. Hoe contradictorisch dat ook klinkt.

Dat was het domein. Daar waren wij, als groep, na kilometers in het mini-busje (enige trots tekent zich op mijn gezicht als ik zeg dat ik het minibusje twee keer over de périphérique van Parijs gereden heb, met slechts één kleine misrijding en één bijna-botsing op de checklist), aanbeland, elk met ons tentje. Jongeren met een autismespectrumstoornis, ze spraken mij aan voor we vertrokken, maar ze waren nog een raadsel. In die week tijd is het raadsel een klein beetje minder raadselachtig geworden. Jongeren met autisme zijn in de eerste plaats jongeren, mensen met wie je omgaat zoals je met andere mensen omgaat. Natuurlijk is niet alles voor hen even evident als voor ons, en daar houd je dan logischerwijze rekening mee. Je knijpt een oogje dicht wanneer een jongen zich terugtrekt als er onverwachts op de vrije dag geholpen moet worden. Je hebt net iets meer geduld wanneer je een andere jongen er voor de zoveelste keer op wijst dat zijn gedrag ongepast is. Je vergeeft hem net iets vlugger. En een speelse opmerking, een glimlach, een bezorgde blik, een knuffel,… doen je vanbinnen voelen dat je om hen geeft. Om elk van hen, elk op hun eigen manier.

Wat zal ik onthouden van deze week? Waarschijnlijk niet hoe je een terras legt; die informatie zal in de loop der tijden vervagen. Wél wil ik graag de smoggebaren onthouden die één van de kindjes mij in het contact met haar leerde: zwemmen, huis, werken, regen, eten,… Ik zal mij de liefde herinneren, die ik van haar kreeg en die ik ook duidelijk in me voelde bij het spelen met die kindjes. Ik zal niet gemakkelijk de sereniteit vergeten waarin ik en de anders zo drukke J. de laatste avond nog een laatavond-afwas afwerkten. En ook de tonen van ons anti-stresslied (Heist aan Zee, van de nochtans zo door mij gehate, hyperactieve, stresserende Bart Peeters) en van de andere steeds weerkerende liedjes zullen nog wel een tijdje door mijn hoofd blijven galmen.